Examencommissie, CBE en Raad van State: wat is het verschil?

Je hebt een beslissing van je opleiding gekregen waar je het niet mee eens bent. Misschien is je vrijstelling afgewezen, krijg je geen extra herkansing of ben je beschuldigd van fraude. Dan kom je al snel verschillende instanties tegen: de examencommissie, het College van Beroep voor de Examens (CBE) en de Raad van State.

Maar wat doet welke instantie? En waar moet je zijn als je een beslissing van je hogeschool of universiteit wilt aanvechten? We leggen uit hoe de verschillende instanties zich tot elkaar verhouden, welke beroepsmogelijkheden je hebt en waarom je tegenwoordig niet meer bij het CBHO terechtkunt.

Examencommissie, CBE en Raad van State: wie doet wat?

De examencommissie, het CBE en de Raad van State hebben ieder een andere rol. Het belangrijkste verschil is:

• De examencommissie bewaakt de kwaliteit van tentamens en examens en neemt beslissingen over bijvoorbeeld vrijstellingen en fraude.

• Het College van Beroep voor de Examens (CBE) behandelt beroepen tegen bepaalde beslissingen van onder andere de examencommissie en examinatoren.

• De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State is de rechter bij wie je in bepaalde gevallen beroep kunt instellen als je het niet eens bent met de uitspraak van het CBE.

Deze instanties zijn dus geen verschillende namen voor dezelfde commissie. Ze hebben ieder een eigen taak binnen het onderwijs en de rechtsbescherming van studenten.

1. De examencommissie: beslissingen over jouw tentamens en examens

Iedere hogeschool en universiteit heeft een of meer examencommissies. Deze commissies controleren of tentamens en examens aan de geldende kwaliteitseisen voldoen en of studenten aan de voorwaarden voor hun diploma voldoen. Daarnaast heeft de examencommissie bevoegdheden die direct gevolgen kunnen hebben voor jouw studie.

Je kunt bijvoorbeeld met de examencommissie te maken krijgen wanneer:

• Je een vrijstelling aanvraagt voor een vak dat je eerder hebt gevolgd.

• Je toestemming wilt voor een extra tentamenkans.

• Je wordt beschuldigd van fraude of plagiaat.

• Er een beslissing moet worden genomen over een individueel studieprogramma.

• Er moet worden vastgesteld of je aan de voorwaarden voor je diploma voldoet.

De taken en bevoegdheden van de examencommissie zijn vastgelegd in de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW).

De commissie speelt dus een belangrijke rol tijdens je studie, maar is niet verantwoordelijk voor iedere beslissing die je opleiding neemt.

Zo ligt de wettelijke verantwoordelijkheid voor het bindend studieadvies (BSA) bij het instellingsbestuur. De uitvoering kan binnen de instelling aan een ander orgaan zijn opgedragen.

Wil je meer weten over de examencommissie zelf? Lees dan wat de examencommissie doet en welke besluiten zij over jou kan nemen.

2. Het College van Beroep voor de Examens (CBE): als je het niet eens bent met een beslissing

Ben je het niet eens met een beslissing van de examencommissie of een examinator? Dan kun je in veel gevallen in beroep gaan bij het College van Beroep voor de Examens (CBE) van jouw hogeschool of universiteit.

Het CBE is een onafhankelijk beroepsorgaan binnen het hoger onderwijs. Het beoordeelt of de beslissing waartegen je beroep instelt in overeenstemming met het recht is genomen.

Waartegen kun je in beroep gaan bij het CBE?

Je kunt onder andere denken aan:

• Een afgewezen verzoek om een vrijstelling.

• Een geweigerde extra herkansing.

• Een beslissing over een tentamencijfer of scriptiebeoordeling.

• Een maatregel vanwege fraude of plagiaat.

• Een negatief bindend studieadvies.

• Een beslissing over het behalen van je diploma.

• Bepaalde beslissingen over toelating tot een opleiding of tentamen.

Welke beroepsmogelijkheden je precies hebt, hangt af van het soort beslissing.

Let op: het CBE beoordeelt je tentamen of scriptie niet zelf opnieuw. Het kijkt onder andere of de beoordeling op de juiste manier tot stand is gekomen en of de wettelijke regels zijn gevolgd.

Hoe werkt een beroepsprocedure bij het CBE?

Ben je het niet eens met een beslissing? Dan moet je doorgaans binnen zes weken na de bekendmaking van die beslissing een beroepschrift indienen. Daarin leg je uit tegen welke beslissing je in beroep gaat en waarom je vindt dat deze onjuist is. Je kunt ook documenten meesturen die jouw standpunt ondersteunen.

Voordat het CBE je beroep inhoudelijk behandelt, wordt onderzocht of je er samen met de betreffende commissie of examinator uit kunt komen. Dit wordt een minnelijke schikking genoemd.

Lukt dat niet? Dan kan een hoorzitting bij het CBE volgen. Hier krijgen jij en de betrokken onderwijsinstantie de gelegenheid om hun standpunten toe te lichten. Het CBE kan je beroep bijvoorbeeld ongegrond verklaren of de bestreden beslissing vernietigen. In dat laatste geval moet het bevoegde orgaan zo nodig opnieuw een beslissing nemen.

Meer weten over deze procedure? Lees dan alles over het College van Beroep voor de Examens.

3. De Raad van State: beroep tegen een uitspraak van het CBE

Stel dat je beroep bij het CBE wordt afgewezen. Je vindt nog steeds dat je onterecht bent behandeld en wilt de beslissing laten toetsen door een onafhankelijke rechter. Dan kun je in bepaalde gevallen beroep instellen bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

De Raad van State is de hoogste algemene bestuursrechter van Nederland. De Afdeling bestuursrechtspraak behandelt onder andere geschillen tussen studenten en bekostigde onderwijsinstellingen.

Wanneer kun je naar de Raad van State?

Je kunt bij de Afdeling bestuursrechtspraak bijvoorbeeld beroep instellen tegen een uitspraak van het CBE over een fraudemaatregel, een geweigerde vrijstelling of een negatief bindend studieadvies. Ook andere onderwijsbesluiten kunnen bij de Raad van State terechtkomen, maar daarvoor geldt niet altijd de route via het CBE.

Het is belangrijk om te weten dat de rechter niet zomaar jouw tentamen of scriptie opnieuw beoordeelt. Bij geschillen over cijfers is de rechterlijke toetsing beperkt. Het gaat dan vooral om de vraag of de wettelijke en procedurele regels correct zijn toegepast.

Hoe verloopt de procedure bij de Raad van State?

Als je het niet eens bent met de uitspraak van het CBE, kun je in beginsel binnen zes weken na de bekendmaking daarvan beroep instellen bij de Afdeling bestuursrechtspraak. Je dient een beroepschrift in waarin je uitlegt waarom je het niet eens bent met de uitspraak. De onderwijsinstelling krijgt vervolgens de gelegenheid om schriftelijk te reageren.

Daarna kan een zitting plaatsvinden waarop beide partijen hun standpunten toelichten. De rechter beoordeelt de zaak en doet uitspraak.

De Afdeling bestuursrechtspraak streeft ernaar om in studentenzaken binnen drie maanden uitspraak te doen. Dit is een streven en geen garantie.

Wat kost beroep bij de Raad van State?

Voor het laten behandelen van je beroepschrift betaal je griffierecht. In oktober 2026 bedraagt dit voor studentenzaken € 54. Als je in het gelijk wordt gesteld, kan de rechter bepalen dat je het betaalde griffierecht terugkrijgt.

Stel je beroep niet onnodig uit vanwege de kosten. Controleer eerst welke termijn geldt en welke mogelijkheden je hebt.

Meer informatie over de actuele procedure en de kosten vind je op de website van de Raad van State.

Wat is er gebeurd met het College van Beroep voor het Hoger Onderwijs (CBHO)?

Misschien ben je tijdens het zoeken naar informatie over beroep ook de naam College van Beroep voor het Hoger Onderwijs (CBHO) tegengekomen. Dit was jarenlang de rechter die geschillen tussen studenten en hogescholen of universiteiten behandelde.

Sinds 1 januari 2023 bestaat het CBHO niet meer. De rechtsprekende taken zijn overgenomen door de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.

Je kunt dus niet meer in beroep gaan bij het CBHO. Oude uitspraken van het CBHO kunnen nog wel relevant zijn, bijvoorbeeld om te zien hoe bepaalde juridische geschillen eerder zijn beoordeeld.

Sinds 1 augustus 2023 behandelt de Raad van State ook zaken van studenten in het middelbaar beroepsonderwijs (mbo). De interne beroepsprocedures en termijnen in het mbo verschillen echter van die in het hoger onderwijs.

Hoe ziet de beroepsroute eruit? Een voorbeeld

Stel dat je door de examencommissie wordt beschuldigd van plagiaat. Na onderzoek besluit de commissie dat je een bepaald tentamen niet meer mag afleggen.

Je bent het niet eens met deze maatregel. Volgens jou heeft de examencommissie onvoldoende rekening gehouden met de omstandigheden. In dat geval kan de procedure er als volgt uitzien:

Stap 1. De examencommissie neemt een besluit. Je ontvangt een beslissing waarin staat welke maatregel is opgelegd en waarom.

Stap 2. Je gaat in beroep bij het CBE. Je legt uit waarom je vindt dat de beslissing onjuist is. Het CBE behandelt je beroep volgens de daarvoor geldende procedure.

Stap 3. Het CBE doet uitspraak. Het kan de beslissing in stand laten of geheel of gedeeltelijk vernietigen.

Stap 4. Je stelt beroep in bij de Raad van State. Ben je het niet eens met de uitspraak van het CBE? Dan kun je, als de wet dit toestaat, de zaak aan de bestuursrechter voorleggen.

Dit voorbeeld laat zien hoe de verschillende instanties elkaar opvolgen.

Heb je een uitnodiging gekregen voor een gesprek over fraude of plagiaat? Lees dan ook wat je kunt verwachten tijdens een hoorzitting bij de examencommissie.

Kun je voor ieder conflict met je opleiding naar het CBE?

Nee. Niet iedere beslissing of klacht valt onder de bevoegdheid van het College van Beroep voor de Examens. Heb je bijvoorbeeld een geschil over de betaling van collegegeld, je inschrijving of uitschrijving? Dan geldt doorgaans een bezwaarprocedure via je onderwijsinstelling.

Bij een klacht over het gedrag van een docent of medewerker kun je meestal terecht bij het klachtenloket of een andere klachtenvoorziening van je instelling.

Daarom is het belangrijk om eerst vast te stellen wat voor soort beslissing of klacht je hebt.

In het studentenstatuut van jouw hogeschool of universiteit staat welke procedures beschikbaar zijn. Bij een schriftelijk besluit hoort doorgaans ook informatie te staan over de mogelijkheden om bezwaar te maken of beroep in te stellen.

Wat moet je doen als je het niet eens bent met een beslissing?

Heb je een besluit ontvangen dat gevolgen heeft voor je studie? Dan is het verstandig om zo snel mogelijk te bepalen welke stappen je kunt zetten.

1. Controleer wie de beslissing heeft genomen. Komt het besluit van de examencommissie, een examinator of het instellingsbestuur?

2. Lees de motivering en de beroepsinformatie. Kijk welke regels zijn toegepast en bij welke instantie je terechtkunt.

3. Bewaar belangrijke documenten. Denk aan het besluit, e-mails, eerdere verzoeken en eventuele bewijsstukken.

4. Houd de beroepstermijn in de gaten. Bij het CBE en de Raad van State geldt in het hoger onderwijs doorgaans een termijn van zes weken, maar deze termijnen beginnen bij verschillende beslissingen te lopen.

Twijfel je welke procedure in jouw situatie geldt? Vraag dan tijdig om advies. Zo voorkom je dat je een belangrijke termijn mist.

Juridische hulp nodig bij een conflict met je opleiding?

Een afgewezen vrijstelling, een negatief bindend studieadvies of een beschuldiging van fraude kan grote gevolgen hebben voor je studie. Zeker wanneer er een beroepstermijn loopt, is het belangrijk om te weten waar je aan toe bent.

De Studentenadvocaat helpt studenten bij juridische conflicten met hun hogeschool of universiteit. We kunnen je adviseren over de beslissing van je opleiding, de mogelijkheden om in beroep te gaan en de stappen die daarbij komen kijken.

Ben je het niet eens met een beslissing van je onderwijsinstelling? Stuur ons je vraag in je eigen woorden. Dan kijken we welke mogelijkheden je hebt.

Veelgestelde vragen over de examencommissie, het CBE en de Raad van State

• Is de examencommissie hetzelfde als het CBE?

  Nee. De examencommissie neemt onder andere beslissingen over vrijstellingen, examens en fraudezaken. Het CBE behandelt beroepen tegen bepaalde beslissingen van examencommissies, examinatoren en andere bevoegde organen.

• Kan ik direct naar de Raad van State als ik het niet eens ben met de examencommissie?

  Doorgaans niet. Tegen een beslissing van de examencommissie moet je in het hoger onderwijs meestal eerst in beroep bij het CBE. Als je het vervolgens niet eens bent met de uitspraak van het CBE, kun je in bepaalde gevallen beroep instellen bij de Raad van State.

• Bestaat het CBHO nog?

  Nee. Het College van Beroep voor het Hoger Onderwijs is per 1 januari 2023 opgeheven. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft zijn rechtsprekende taken overgenomen.

• Kan het CBE mijn tentamencijfer aanpassen?

  Het CBE beoordeelt je tentamen niet zelf opnieuw. Het onderzoekt of de beslissing van de examinator rechtmatig tot stand is gekomen. Als een beroep gegrond is, kan het CBE de beslissing vernietigen, waarna zo nodig een nieuwe beslissing moet worden genomen.

• Hoe lang heb ik om in beroep te gaan?

  Bij het CBE geldt in het hoger onderwijs doorgaans een beroepstermijn van zes weken na de bekendmaking van de beslissing. Tegen de uitspraak van het CBE geldt in beginsel opnieuw een termijn van zes weken om beroep in te stellen bij de Raad van State.