AI voor studenten: waarom je er niet blind op moet vertrouwen

Je hebt een belangrijke opdracht voor school, maar je hebt geen zin om eraan te beginnen. Je weet ook niet waar je moet zoeken naar informatie of hoe je een goede tekst moet schrijven. Gelukkig heb je een ogenschijnlijk magische oplossing: AI. Met een paar klikken vind je een tool die alles voor je doet. Hij zoekt de informatie, schrijft de tekst en controleert de fouten. Je hoeft alleen nog maar te knippen en te plakken. Zo, dat is snel geregeld!

Maar is dat wel zo slim? In dit artikel leggen we uit waarom je als student niet te veel op AI moet vertrouwen. We updaten je met de nieuwste ontwikkelingen anno 2026 en geven tips om zélf beter te schrijven, zonder blindelings op AI te leunen.

AI voor studenten: een handige hulp?

AI kan voor studenten zeker een handige hulp zijn. Moderne AI-chatbots en tools (zoals ChatGPT, Bing Chat, of de nieuwe Google Gemini) kunnen je inspireren met ideeën, helpen je grammaticale fouten te verbeteren en je teksten strak te formuleren. Ook gespecialiseerde tools zoals Grammarly of Microsoft’s Copilot in Word kunnen typos en zinsbouw corrigeren. Het gebruik van AI in het onderwijs is dan ook geëxplodeerd, volgens een recente enquête gebruikt 61% van de Nederlandse hbo/wo-studenten AI-tools zoals ChatGPT voor hun studie. AI is daarmee bijna niet meer weg te denken uit het studentenleven.  Ontdek hier alle voordelen van AI in het onderwijs. 

Toch zit er een addertje onder het gras. Als je als student té veel op AI vertrouwt, kun je flink in de problemen komen. Ten eerste dreigt het gevaar dat je je eigen denkvermogen kwijtraakt als je alles aan AI overlaat. Wat heb je geleerd als een tool al het denkwerk voor je doet? Stel dat je een presentatie moet houden over je onderwerp en je hebt eigenlijk geen idee waar het over gaat, omdat je alles klakkeloos van bijvoorbeeld ChatGPT hebt overgenomen… dan sta je mooi voor paal. 

Nog erger is het risico van misleiding en plagiaat als je blindelings op AI vertrouwt. AI spreekt namelijk niet altijd de waarheid en komt soms met misinformatie of zelfs gefabriceerde bronnen alsof het feiten zijn. Zo kan een AI-chatbot je bijvoorbeeld vertellen dat de hoofdstad van Nederland Den Haag is (terwijl dat eigenlijk Amsterdam is), of verzint hij bronnen die niet bestaan. Er zijn al gevallen bekend van studenten die bronnen uit ChatGPT overnamen die compleet verzonnen bleken te zijn. Een rechtenstudent aan de UvA leverde bijvoorbeeld vier niet-bestaande bronvermeldingen in die ChatGPT had gegenereerd. Dit werd aangemerkt als ernstige fraude, met uitsluiting van vakken als gevolg. Dergelijke blunders wil je niet in je werk hebben, toch?

Bedenk dus: AI kan nuttig zijn als ondersteuning, maar jouw eigen begrip van de stof is onvervangbaar. Bovendien moet je alles wat AI je influistert zelf kritisch controleren.

De snelheid van AI voor studenten: een voordeel of een nadeel? 

AI lijkt voor studenten de perfecte oplossing voor lastige deadlines. Even snel een essay in elkaar laten zetten door een tool en klaar is Kees. De nieuwste generatieve AI-modellen kunnen in seconden teksten produceren die er best overtuigend uitzien. Maar juist die snelheid is verraderlijk. Het grote gevaar is dat snelheid ten koste gaat van kwaliteit en diepgang.

Een AI geeft je geen garantie op een goed onderbouwde, samenhangende tekst. Vaak ontbreken nuance en kritisch inzicht. AI heeft geen echte creativiteit of begrip van de context; het genereert waarschijnlijk klinkende zinnen op basis van statistische patronen, maar neemt jouw eigen inzicht niet over. Als je klakkeloos een AI-gegenereerd stuk inlevert, loop je het risico op een oppervlakkig of zelfs onsamenhangend verhaal. Docenten prikken daar doorgaans zo doorheen, zéker nu ze erop bedacht zijn. Sterker nog, veel docenten herkennen het zodra je AI hebt ingeschakeld voor je werk. AI-gegenereerde teksten hebben vaak een bepaalde generieke stijl en missen de persoonlijke touch of onregelmatigheden die mensen maken. Ook bevatten ze meestal geen goede bronnen tenzij jij die zelf toevoegt, wat meteen verdacht kan overkomen.

Bedenk ook dat docenten en scholen inmiddels hulpmiddelen hebben om AI-gebruik op te sporen. Plagiaatdetectieprogramma’s zoals Turnitin zijn in afgelopen jaren uitgebreid met AI-detectie die kan aangeven hoeveel procent van een tekst waarschijnlijk door AI is geschreven: de similariteitsscore. Zulke systemen zijn niet perfect, maar ze verbeteren voortdurend. Combineer dat met een docent die jouw schrijfstijl kent, en de kans is groot dat puur AI-werk aan het licht komt. Ontdek hier hoe docenten kunnen merken dat je AI hebt gebruikt voor je werk. 

Onderzoek doen, bronnen checken en je eigen stem ontwikkelen blijven heel belangrijk bij elke schoolopdracht. Het leerproces dat hoort bij zelf een paper schrijven – informatie verzamelen, afwegen, structureren – kun je niet overslaan zonder daar later last van te krijgen. Veel van de studenten krijgen tegenwoordig trouwens zelf al het gevoel dat hun leren eronder lijdt als ze AI als shortcut gebruiken. Die snelle AI-route kan dus uiteindelijk leiden tot gaten in je kennis en vaardigheden, en dat gaat zich wreken bij tentamens of mondelinge toelichtingen. Ontdek hier meer over hoe AI je kan helpen bij het schrijven van originele teksten in het onderwijs. 

Tip: Wil je weten of een tekst door AI is geschreven? Er bestaan inmiddels ook AI-detectors die je kunt gebruiken, al zijn ze niet 100% nauwkeurig. Gebruik ze hooguit ter indicatie en blijf kritisch.

AI: bron van creativiteit of bedreiging voor je eigenheid?

Het gebruik van AI door studenten kan twee kanten op gaan. Aan de ene kant kan AI je helpen om je schrijfvaardigheid te verbeteren. AI kan bijvoorbeeld suggesties geven voor betere formuleringen, zinsopbouw of alinea-indeling. Ken jij Grammarly bijvoorbeeld al? Deze AI-tool kan helpen bij grammatica- en spellingscontroles. Ook tools als DeepL Write of de schrijfhulp in MS Word (met AI) kunnen je tekst vloeiender maken. Dit zijn mooie voordelen van AI in het onderwijs.

Maar let op: er zit ook een keerzijde aan. AI kan namelijk jouw eigen, unieke schrijfstem overschaduwen en leiden tot onbedoeld plagiaat of een saaie, eenheidsworsttekst. Teksten die teveel door AI zijn gevormd, hebben vaak dezelfde vlakke toon. Bovendien bestaat het risico dat je ongemerkt zinnen of ideeën overneemt die eigenlijk van iemand anders afkomstig zijn (maar door de AI als “nieuw” gepresenteerd werden). In dat geval pleeg je dus plagiaat zonder het te beseffen. Lees hier alles wat je moet weten over AI en plagiaat. Het resultaat van overmatig AI-gebruik is dat je je persoonlijke schrijfstijl kwijtraakt. Je schrijft dan niet meer wat jij denkt of voelt, maar wat de AI voor je bedenkt. Dat is zonde, want daarmee laat je niet zien wie je echt bent of wat jouw visie is.

Voor jou als student is het belangrijk om AI te zien als een hulpmiddel, niet als de auteur van je werk. Gebruik AI bijvoorbeeld om inspiratie op te doen of om feedback op je tekst te krijgen, maar zorg dat de inhoud en stijl uit jouzelf komen. Je unieke kijk en ervaringen maken je werk origineel. Dat is iets wat een generieke AI nooit kan evenaren. Sterker nog, in een tijd dat veel studenten AI gebruiken, kun jij je onderscheiden door een eigen geluid te laten horen. 

Hoe ontwikkel je je eigen schrijfstijl?

Je eigen schrijfstijl ontwikkelen kost tijd, maar het is de investering waard. Enkele tips om dit te doen:

• Lees veel en divers! Lees teksten van verschillende schrijvers, genres en onderwerpen. Zo doe je inspiratie op, leer je nieuwe woorden en ontdek je uiteenlopende schrijfstijlen. Van elk goed artikel of boek steek je iets op dat je kunt meenemen in je eigen schrijven.

• Schrijf regelmatig over onderwerpen die je boeien of uitdagen. Oefening baart kunst: hoe meer je schrijft, hoe beter je leert verwoorden wat er in je hoofd zit. Probeer eens een blog, een dagboek, of extra oefenopdrachten te schrijven, puur voor jezelf. Experimenteer met toon en structuur. Zo ontdek je gaandeweg wat bij jou past.

• Vraag om feedback van anderen: docenten, medestudenten, vrienden. Anderen kunnen vaak feilloos aanwijzen wat goed werkt in jouw tekst en wat niet. Die feedback helpt je groeien. Misschien prijst je docent je heldere argumentatie, maar merkt een medestudent op dat je zinnen soms wat lang zijn. Daar leer je van.

• Blijf jezelf. Schrijven is persoonlijk. Probeer niet te klinken “zoals het hoort” of zoals een AI zou schrijven, maar durf jouw eigen standpunten en gevoel erin te leggen (waar gepast). Jouw perspectief is uniek. Hoe meer je dat durft te laten doorklinken, hoe sterker en authentieker je teksten worden.

Lees ook: Verslag schrijven met AI: vriend of vijand voor jou als student? Ontdek hoe je AI wél en niet moet inzetten bij het schrijven van verslagen

De gevaren van gemak: als AI je lui maakt

Een van de grootste nadelen van AI voor studenten is dat het je lui kan maken. Het gemak is verleidelijk: waarom zou je nog uren zwoegen op een opdracht, een moeilijk boek lezen of een presentatie voorbereiden als AI het ook in vijf minuten kan? Maar deze makkelijke en snelle oplossing is eigenlijk best gevaarlijk. Je leert namelijk niets meer zelf. Je bouwt geen echte kennis op, ontwikkelt geen diepgaande vaardigheden en vormt geen eigen mening als je alles uitbesteedt. Je raakt afhankelijk van AI en verliest je eigen identiteit als lerende.

Denk ook aan het scenario dat je opeens geen AI meer kunt gebruiken – bijvoorbeeld omdat je internet eruit ligt, je laptop stuk is, of omdat je docent het expliciet verbiedt bij een opdracht. Wat dan? Dan sta je met lege handen. Je hebt dan geen idee hoe je uit jezelf een antwoord formuleert, hoe je een betoog opbouwt of een probleem oplost, omdat je dat lang niet meer hebt geoefend. Dat kan rampzalig uitpakken voor je cijfers én voor je zelfvertrouwen.

Steeds meer docenten en opleidingen proberen dit tegen te gaan. Zo worden tentamens en opdrachten hier en daar aangepast om AI-misbruik te voorkomen. Denk aan mondelinge examens, openboek-tentamens op locatie, of tussentijdse schrijfopdrachten in de klas. Recent adviseerde een universitaire werkgroep om minder thuis essays te geven en meer presentaties of gecontroleerde opdrachten, zodat studenten niet ongemerkt AI al het werk kunnen laten doen. Als jij jezelf lui hebt laten maken door AI, kom je dan flink in de knel bij zulke toetsvormen.

Ben jij al in de problemen gekomen door te veel op AI te leunen? Bijvoorbeeld een beschuldiging van plagiaat of fraude? Neem dan contact met ons op, wij helpen je graag je rechten te verdedigen. 

De rol van onderwijsinstellingen: strengere richtlijnen

Het is niet alleen jouw taak om verstandig om te gaan met AI; ook onderwijsinstellingen spelen hierop in. Scholen, hogescholen en universiteiten beseffen dat ze duidelijke regels moeten opstellen over het gebruik van AI. In 2023 had nog 85% van de Nederlandse onderwijsinstellingen geen duidelijke AI-richtlijnen. Inmiddels hebben vrijwel alle universiteiten en veel hogescholen hun OER (Onderwijs- en Examenreglement) en andere reglementen geüpdatet.

De kern van die richtlijnen? Werk dat niet door jou zelf is geschreven, geldt als fraude. Of je het nu van een klasgenoot hebt overgenomen, van een website hebt geplagieerd of door een AI hebt laten genereren: in al die gevallen is het níet jouw eigen intellectuele prestatie, en dus verboden. Veel instellingen benoemen AI daarom expliciet in hun frauderegels. Zo stelt de Universiteit van Amsterdam dat commerciële AI-tools als ChatGPT zonder toestemming nooit gebruikt mogen worden voor opdrachten (ze hebben zelfs een eigen AI-chatdienst gebouwd die wél binnen de regels gebruikt kan worden). Andere universiteiten eisen dat je vermeldt óf en hoe je AI hebt gebruikt, anders wordt het gezien als plagiaat. Bij zeker 3% van de onderwijsinstellingen is AI-gebruik nu geheel verboden, en bij ongeveer 9% gedeeltelijk toegestaan onder voorwaarden.

Onderwijsinstellingen doen dit niet om flauw te zijn, maar om de waarde van hun diploma’s en het leerproces te beschermen. Ze willen zeker weten dat wanneer jij een voldoende haalt, dat komt doordat jij de stof beheerst. Niet een computer. Daarnaast willen ze studenten uitdagen om zelfstandig en kritisch te blijven nadenken. AI mag je soms best helpen, maar het mag je niet vervangen. Vandaar dat je altijd je eigen hersens moet blijven gebruiken en een eigen oordeel moet vormen. Alleen zo ontwikkel je je echt als student.

Wist je dat verkeerd gebruik van AI zelfs kan leiden tot een negatief bindend studieadvies? Lees hier wat je opties zijn om je alsnog in te schrijven na een negatief BSA.

AI voor studenten: hoe het wel kan

Betekent dit allemaal dat je als student AI maar helemaal moet vermijden? Nee, zeker niet. AI kan een nuttige rol spelen in je studie, zolang je het verstandig en verantwoordelijk inzet. En onderwijsinstellingen beseffen ook dat AI vaardigheden straks onmisbaar zijn op de arbeidsmarkt. De kunst is dus om AI op de juiste manier te gebruiken. Hier zijn enkele tips om dat te doen:

• Gebruik AI als inspiratiebron, niet als bron van kant-en-klare antwoorden. Laat je door AI prikkelen tot nieuwe ideeën, perspectieven of voorbeelden, maar doe daarna altijd je eigen onderzoek. Vertrouw nooit blind op één AI-antwoorde – check de feiten in betrouwbare bronnen. AI heeft geen waarheidsfilter en kan verouderde of verzonnen informatie geven. Gebruik AI bijvoorbeeld om brainstormen (“Geef 5 invalshoeken voor dit essayonderwerp”) of om een lastig concept eenvoudiger uitgelegd te krijgen. Maar ga daarna zelf aan de slag om die ideeën uit te werken en te onderbouwen met bronnen die je kunt verantwoorden.

• Gebruik AI als hulpmiddel om je werk te verbeteren, niet om je werk te máken. Het is prima om AI in te zetten als een soort assistent: om je spelling en grammatica te checken, om synoniemen te suggereren, of om te kijken of je structuur logisch is. Er zijn AI-tools die je tekst kunnen nakijken op taal (bijv. de AI Nakijkservice die Scribbr aanbiedt) of die een parafrase voorstellen. Dat kan je helpen net die laatste foutjes eruit te halen of een zin soepeler te maken. Maar zorg dat de kern van je werk – de ideeën, de argumenten, de analyse – van jouzelf komt. AI moet jouw werk ondersteunen, niet overnemen. Jij blijft de schrijver en bedenker.

• Gebruik AI als aanvulling op je eigen leren, niet als vervanging ervan. Je kunt AI bijvoorbeeld gebruiken om jezelf te overhoren (“Geef me 5 oefenvragen over hoofdstuk 3”) of om iets te laten uitleggen dat je niet begrijpt. AI kan ook helpen om je te laten oefenen: denk aan het genereren van oefenopgaven, het samenvatten van lange teksten zodat je de kern snapt, of het geven van voorbeelden bij een theorie. Dit kan je studie verrijken. Maar vervolgens is het aan jou om die kennis echt te verwerken: maak de opgaven zelf, lees de volledige tekst als het belangrijk is, en check of de voorbeelden kloppen. Actief leren blijft nodig. 

• Wees transparant over AI-gebruik als dat gevraagd wordt. Steeds meer docenten willen dat je aangeeft of je AI-tools hebt gebruikt en op welke manier. Dit is geen trucje om je te pesten, maar om eerlijkheid te bevorderen. Heb je bijvoorbeeld een deel van je tekst laten parafraseren door een tool, of een code laten genereren, meld dat dan. Sommige opleidingen staan AI-gebruik namelijk toe mits je het verantwoordt (vergelijkbaar met het vermelden van een bron). Zo leren zowel jij als de docent ervan. En mocht het niet toegestaan zijn, dan weet je dat je die keuze beter niet kunt maken. Lees ook: Met deze parafraseren tools zet je jouw essay of scriptie in eigen woorden.

→ Wist je dat de EU zelfs werkt aan een AI Act die waarschijnlijk in 2026 ingaat? Dit is nieuwe wetgeving die onder andere vereist dat AI-systemen transparant zijn. Voor ons als studenten betekent dit bijvoorbeeld dat AI-gegenereerde content in de media duidelijk gelabeld moet worden. Ook worden AI-toepassingen in het onderwijs die bijvoorbeeld automatisch examens beoordelen als “hoog risico” aangemerkt, wat strenge eisen stelt aan betrouwbaarheid. Het laat zien hoe serieus AI inmiddels wordt genomen. Nóg een reden om er bewust mee om te gaan.

Wat als het toch misgaat? 

Stel, je hebt tóch AI gebruikt op een manier die niet mag en je wordt daarvoor op het matje geroepen. Wat nu? Allereerst: blijf kalm en eerlijk. Weet dat je recht hebt op een eerlijke procedure. Vaak zal je worden uitgenodigd voor een hoorzitting bij de examencommissie als er een vermoeden is van fraude of plagiaat. In zo’n hoorzitting kun jij jouw kant van het verhaal vertellen. Bereid je goed voor: weet wat je hebt gedaan en waarom, en verzamel eventueel bewijs als je onterecht beschuldigd bent. Bijvoorbeeld de drafts waaruit blijkt dat jij zelf geschreven hebt. Lees hier wat je kunt verwachten en hoe je je kunt voorbereiden op zo’n examencommissiegesprek.

Besef dat plagiaat of fraude met AI een ernstige overtreding is in het onderwijs. De gevolgen kunnen variëren van een waarschuwing tot het ongeldig verklaren van je opdracht, uitsluiting van vakken, studiepuntenverlies of in extreme gevallen zelfs een tijdelijke schorsing. 

Mocht jij in zo’n situatie verzeild raken, schakel dan hulp in. De Studentenadvocaat heeft veel ervaring met dit soort zaken en kan je goed begeleiden. Soms is een beslissing aan te vechten, bijvoorbeeld als er onvoldoende bewijs is of de straf buitenproportioneel zwaar lijkt. Zeker AI-detectiesoftware is niet feilloos: er zijn gevallen bekend van “false positives” waarbij menselijke tekst onterecht als AI-tekst werd aangemerkt. Ook kan een AI-plagiaatbeschuldiging complex liggen. Dit soort nuances kunnen wij helpen uitleggen.

Ons doel is dat jij zonder onterechte studievertraging of straf weer verder kunt met je opleiding. Afspreken? Wij staan voor je klaar!