Verslag schrijven met AI: vriend of vijand voor jou als student?

Je zit achter je laptop met een knipperende cursor op een leeg document, en de deadline nadert. De verleiding is groot: “Kan AI mij helpen dit verslag te schrijven?” Steeds meer studenten overwegen tegenwoordig AI-tools zoals ChatGPT bij hun scripties en verslagen. Maar is dat slim of juist gevaarlijk? In dit artikel duiken we in de wereld van AI-gegenereerde teksten zodat jij als student weloverwogen kunt beslissen of AI jouw vriend of vijand is bij het schrijven van een verslag.

Wat zijn AI teksten eigenlijk? 

AI-gegenereerde teksten zijn teksten die automatisch geschreven worden door een computerprogramma dat met kunstmatige intelligentie is getraind. Moderne generatieve AI-systemen (zoals ChatGPT van OpenAI of Gemini van Google) zijn getraind op gigantische datasets van menselijke taal en leren zo patronen herkennen om zelf mensachtige teksten te produceren. Je voert een prompt of vraag in, en hup – de AI rolt een antwoord of essay voor je uit dat vaak verrassend goed loopt. Het voelt alsof een mens het geschreven heeft, compleet met keurige zinnen en samenhang. Dit maakt AI tot een soort slimme schrijfassistent.

ChatGPT kan bijvoorbeeld in enkele seconden een hele essayvraag uitwerken op academisch niveau. Het programma kan ook teksten vertalen, grammatica corrigeren of ideeën aandragen. Geen wonder dat studenten hierin een handig hulpmiddel zien bij het schrijven van verslagen. Een AI als ChatGPT is immers 24/7 beschikbaar en wordt niet moe. Wat ons ideaal om een writer’s block te doorbreken of snelle input te krijgen. Ontdek hier hoe ChatGPT je kan helpen bij het schrijven van originele teksten in het onderwijs. 

Toch zit er meer achter AI-tekst dan je op het eerste gezicht denkt. Het is belangrijk te snappen hoe deze teksten tot stand komen. De AI voorspelt woord voor woord wat een waarschijnlijk volgende zin is op basis van training, maar begrijpt de inhoud niet echt. Dat kan gevolgen hebben voor de betrouwbaarheid van de output. Daarover later meer onder risico’s. Eerst kijken we naar het gebruik van AI in het onderwijs en wat je school ervan vindt.

ChatGPT in het hoger onderwijs (2026)

AI-tools in het onderwijs zijn de afgelopen jaren geëxplodeerd in populariteit, en ChatGPT is hiervan het bekendste voorbeeld. Studenten gebruiken ChatGPT om bijvoorbeeld essayvragen te laten uitwerken, samenvattingen te genereren of complexe concepten eenvoudig uitgelegd te krijgen. Uit onderzoek in 2023 bleek al dat middelbare scholieren ChatGPT gebruiken voor allerlei opdrachten – van complete werkstukken tot verslagen – en dat docenten die teksten nauwelijks van echt studentenwerk kunnen onderscheiden. In het hoger onderwijs zet die trend door.

Docenten en instellingen zitten hier duidelijk mee in hun maag. Ze vragen zich af: Hoe zorgen we dat een ingeleverd verslag echt het werk en inzicht van de student zelf weerspiegelt? Er zijn zorgen dat studenten te afhankelijk worden van AI en zo minder zelf kritisch leren denken of schrijven. Bijvoorbeeld bij een vak als Nederlands of academisch schrijven draait het om jouw eigen taalvaardigheid. Die ontwikkel je niet als een chatbot al het werk doet.

Bovendien speelt fraude een rol: als een student een AI gegenereerde tekst inlevert als eigen werk, is dat misleiding. Het lastige is dat AI-teksten origineel zijn en dus niet zomaar door plagiaatsoftware worden herkend. Dit maakt detectie moeilijk en zet docenten op scherp. In de praktijk zien we een heus kat-en-muisspel ontstaan tussen AI-tools en opsporingsmethodes.

Universitair docent Marelle Attinger (OU) beschrijft hoe ze vaak aan de structuur of bibliografie merkt dat ChatGPT is gebruikt, bijvoorbeeld wanneer verschillende bronvermeldingen nep blijken te zijn. Zulke signalen kunnen een docent alarmeren. Maar keihard bewijs blijft lastig, want traditionele plagiaatscanners slaan niet aan als de tekst door AI uniek geformuleerd is. Lees ook dit artikel over de herkenbaarheid van ChatGPT door docenten.

Wat zeggen onderwijsinstellingen over AI gebruiken voor je verslag? 

Onderwijsinstellingen reageren verschillend. Omdat er (nog) geen landelijke richtlijn is voor AI-gebruik door studenten, bepaalt elke hogeschool of universiteit zijn eigen regels. Dit leidt tot flinke verschillen in beleid: 

Verbod op AI: Sommige instellingen, zoals de Universiteit van Amsterdam (UVA), verbieden het gebruik van AI-tools tenzij nadrukkelijk anders vermeld. Je mag ChatGPT daar dus alleen gebruiken als een docent het expliciet toestaat. Sterker nog, de UVA heeft per september 2025 de UvA AI Chat gelanceerd: een eigen generatieve AI-tool die studenten en docenten laat experimenteren met AI in een veilige omgeving.

Gebruik als plagiaat bestempelen: De Erasmus Universiteit Rotterdam stelt dat een student die zonder toestemming AI-tekst inlevert, zich schuldig maakt aan plagiaat of ghostwriting. Dat betekent dat je werk als oneigenlijk wordt gezien, vergelijkbaar met knippen-en-plakken of iemand anders het laten schrijven.

Toegestaan mits vermeld: Andere instellingen kiezen voor gedoogbeleid mét transparantie. Zo eist de Universiteit Twente dat studenten altijd aangeven of ze AI hebben gebruikt (zelfs als je het niet gebruikt moet je dat verklaren). De Hogeschool van Amsterdam (HvA) gaat nog verder en vraagt om een expliciete verantwoording: welke AI-tool heb je gebruikt en hoe, zodat duidelijk is dat jouw tekst deels door AI is gegenereerd. Bijvoorbeeld: “Deze paragraaf is tot stand gekomen met hulp van ChatGPT.”

→ Enkele onderwijsinstellingen lopen voorop door AI te omarmen maar veilig te maken. Zoals gezegd heeft de UvA in 2025 een eigen AI-chatbot gelanceerd, UvA AI Chat, die binnen de privacyregels van de universiteit werkt. Daarmee kunnen studenten wel AI gebruiken, maar het blijft binnen de controle van de instelling. Toch geldt ook daar: AI mag alleen ondersteunen en nooit jouw eigen denk- en schrijfwerk volledig vervangen. In alle gevallen moeten docenten het inzicht, de kennis en vaardigheden van de student zelf kunnen blijven beoordelen.

Deze verschillen maken het voor studenten verwarrend. De Landelijke Studentenvakbond (LSVb) pleit dan ook voor duidelijke, eenduidige regels in het hoger onderwijs. Tenslotte wil je niet op de ene opleiding leren hoe je met AI werkt, om vervolgens op een andere studie te worden weggezet als fraudeur voor hetzelfde gedrag. Tot er landelijke richtlijnen komen, is het dus heel belangrijk dat jij het beleid van jouw eigen opleiding kent.

Wat zegt de wet over AI-tools zoals ChatGPT bij verslagen?

De technologie gaat razendsnel, en wetgeving loopt vaak achter. Op dit moment (begin 2026) zijn er in Nederland geen specifieke artikelen in de wet die AI-gebruik door studenten verbieden of reguleren. Er bestaat dus niet een “AI-wet” voor het hoger onderwijs waarin precies staat wat wel en niet mag. 

→ Betekent dit dat alles mag? Zeker niet. Het algemene examenreglement en de regels rond fraude en plagiaat zijn gewoon van kracht – en die zijn breed genoeg om AI-gebruik te omvatten als dat het eerlijke verloop van een toets of opdracht ondermijnt.

Interessant is dat het kabinet eind maart 2023 aangaf het niet nodig te vinden om aparte, strengere regels op te stellen voor tools als ChatGPT. In plaats daarvan legde de minister de bal bij de scholen zelf: leraren en examencommissies moeten goed opletten of studenten geen misbruik maken van slimme tekstgeneratoren. Lees hier meer over de rol van de examencommissie in de kwaliteitsborging van het onderwijs.

De gedachte hierachter is dat instellingen maatwerk kunnen leveren en zelf het beste kunnen inschatten hoe ze AI integreren of begrenzen in hun onderwijs. Het kabinet benadrukte wel de zorgen over risico’s (privacy, desinformatie, leerproces), maar ziet vooral ook kansen in AI. Er werd geadviseerd om studenten niet alleen op het eindproduct te beoordelen, maar ook op het schrijfproces – bijvoorbeeld vaker in de klas, met pen en papier te laten schrijven. Zo kunnen scholen anticiperen op AI en toch de eigen vaardigheid testen.

Wat zegt jouw examenreglement over een verslag schrijven met AI? 

Juridisch gezien valt AI-gebruik onder bestaande kaders van fraude/plagiaat als het onbehoorlijk is. Het examenreglement (OER) van jouw opleiding zal meestal een bepaling bevatten zoals: 

“Elk gedrag dat een eerlijk oordeel over iemands kennis en vaardigheden onmogelijk maakt, wordt als fraude aangemerkt.” 

AI valt hier dus onder zodra het jouw eigen inbreng onzichtbaar maakt. Dit is ook bevestigd in recente jurisprudentie: in juli 2025 oordeelde de Raad van State expliciet dat het gebruik van AI waardoor docenten niet meer het eigen vermogen van de student kunnen beoordelen, in strijd is met het examenreglement. Met andere woorden, als een AI jouw werk doet en daarmee de beoordeling vervalst, dan overtreed je de regels. Lees hier meer over de gang van zaken bij Bestuursrechtspraak van de Raad van State. 

Verslag schrijven met AI? Verantwoordelijkheid ligt bij de student

Omdat er geen specifieke AI-wet is, komt het neer op de regels van jouw onderwijsinstelling én je eigen verantwoordelijkheid. Als student moet je zelf goed nadenken over hoe je AI-tools inzet. Ga er niet vanuit dat “het vast wel mag omdat er niks over in de wet staat”. De praktijk leert dat scholen streng kunnen optreden: gebruik je stiekem ChatGPT terwijl dat niet is toegestaan, dan kan dat worden gezien als vals spelen en dus plagiaat.

→ Tip: Check het beleid van je hogeschool of universiteit. Veel onderwijsinstellingen hebben in 2025 nieuwe beleidsregels of handreikingen over AI gepubliceerd. Zoek op de website van jouw opleiding naar termen als “AI in onderwijs” of vraag je docent/examencommissie om verduidelijking. Zo voorkom je dat je onbewust de fout ingaat.

Wees eerlijk over je gebruik van AI 

Als je AI hebt gebruikt bij het maken van je verslag, meld dat dan in de bronnenlijst of in een voetnoot (tenzij het uitdrukkelijk verboden is uiteraard). Sommige scholen vereisen dit al formeel. Maar ook als het niet expliciet gevraagd wordt, kun je het beter proactief vermelden. Hiermee toon je academische integriteit en verklein je de kans op gedoe achteraf. Bedenk: het gaat niet alleen om wát je inlevert, maar ook hoe je tot dat eindproduct bent gekomen.

Onthoud ook dat jij altijd verantwoordelijk blijft voor het ingeleverde werk, ook voor delen die een AI heeft geschreven. Mocht er iets verdachts in staan (bijv. onjuiste informatie of verzonnen bronvermeldingen), dan ben jij daarvoor aansprakelijk.

In een recent geval aan de UvA probeerde een rechtenstudent zich te verdedigen door te zeggen dat ChatGPT uit zichzelf verkeerde bronnen had gegenereerd, dus dat híj geen fraude-intentie had. → Dat argument hield geen stand: de examencommissie en rechter vonden dat de uitkomst telt, niet de intentie, en de student werd gestraft. Met andere woorden: het “de AI heeft het gedaan” excuus werkt niet. Jij beslist om AI te gebruiken, dus jij moet zorgen dat het resultaat deugt.

De voordelen van AI bij het schrijven van een verslag

Is AI dan alleen maar eng en verboden terrein? Zeker niet. AI kan een krachtige hulp zijn bij het schrijven, mits goed gebruikt. Enkele voordelen op een rij:

• Sneller van start komen: AI kan helpen brainstormen. Weet je niet hoe je een inleiding moet beginnen? Vraag ChatGPT, Gemini of Claude om suggesties of om een opzetje. Dit kan je op ideeën brengen en de drempel om te beginnen verlagen.

• Grammatica- en stijlchecks: Veel AI-tools kunnen fungeren als een geavanceerde spelling- en grammaticacontrole. Zo kun je een alinea die je zelf geschreven hebt door ChatGPT of een andere tool laten nakijken op taalfouten en leesbaarheid. Dit is vergelijkbaar met tools als Grammarly, maar dan vaak nog veelzijdiger. Nooit meer stress om dt-fouten – de AI wijst ze voor je aan.

• Inhoudelijke suggesties en research: Stel, je loopt vast in de inhoud. Je kunt AI vragen: “Noem eens drie recente ontwikkelingen over dit onderwerp” of “Heb je voorbeelden van jurisprudentie over [onderwerp]?”. ChatGPT kan je wijzen op invalshoeken of bronnen waar je zelf nog niet aan had gedacht. Let op: bronnen altijd zelf controleren op bestaan en betrouwbaarheid! Gebruik daarvoor bijvoorbeeld ook een AI-checker!

• Structuur aanbrengen: Een goed verslag heeft een logische opbouw met inleiding, kern, conclusie. AI kan fungeren als klankbord: leg uit hoe jouw argument verloopt en vraag of de volgorde logisch is, of vraag de AI om je punten in een schema te zetten. Zo kun je je gedachten ordenen voordat je gaat schrijven.

• Tijdwinst bij routineklusjes: Denk aan het omzetten van citaten naar een ander format (APA, MLA). Sommige AI’s kunnen dit. Of het genereren van een eenvoudige samenvatting van een lange tekst die je hebt, om te zien of je de kern goed hebt.

Het gebruik van AI voor je kan je dus efficiënter laten werken en je verslag verbeteren. In de ideale situatie fungeert de AI als sparringpartner: jij bent de regisseur en schrijft de hoofdlijnen, en de AI helpt om de puntjes op de i te zetten, suggesties te doen of foutjes eruit te halen. Dit kan met name handig zijn als Nederlands niet je sterkste kant is, of als je bijvoorbeeld dyslexie hebt en graag extra checkt op spelfouten.

→ Benieuwd naar meer voordelen van AI in het onderwijs? Lees dan hier hoe AI-tools je studie makkerlijker maken. 

Risico’s en nadelen van een verslag schrijven met AI

Hoe verleidelijk de voordelen ook klinken, er kleven serieuze risico’s aan het onzorgvuldig gebruik van AI bij studieopdrachten. Blind vertrouwen op tools als ChatGPT kan leiden tot beschuldigingen van fraude en onvoldoendes. Hieronder vind je de belangrijkste valkuilen en hoe je ze voorkomt.

1. Plagiaat en ontbrekende bronvermelding

De grootste angst van studenten en docenten is plagiaat. Hoewel AI unieke zinnen genereert, ligt plagiaat toch op de loer:

• Ideeën zonder bron: AI kan tekst produceren die inhoudelijk sterk lijkt op bestaande bronnen zonder deze te noemen. Dit geldt als ideeënplagiaat.

• Schijnkennis: Een AI presenteert feiten vaak zonder bronvermelding. Als jij dit overneemt zonder zelf de originele bron op te zoeken, lijkt het alsof jij die kennis paraat had. Dit is misleidend.

2. AI hallucinaties: Pas op voor nepbronnen

AI-modellen hebben de neiging om feiten of bronnen te verzinnen. Dit noemen we hallucinaties.

• Fictieve artikelen: Vraag je om literatuur, dan kan de AI titels en auteurs genereren die niet bestaan.

• Gevaarlijke gevolgen: Er zijn voorbeelden van studenten die niet-bestaande bronnen in hun literatuurlijst opnamen. Dit wordt gezien als zware fraude.

→ Tip: Vertrouw nooit blind op de output. Trust, but verify. Ontdek hier hoe je AI als student verstandig kunt gebruiken zonder je eigen denkvermogen en schrijfstijl te verliezen.

3. Gebrek aan eigen inzicht en vaardigheden

Studeren draait om het proces van informatie verwerken. Als je dit volledig uitbesteedt aan AI:

• Leer je minder: Je mist de training in kritisch denken en schrijven.

• Faal je bij mondelingen: Omdat je de logica achter je tekst niet doorgrondt, val je door de mand zodra een docent doorvraagt over je verslag.

4. Academische integriteit en detectie

Het inleveren van AI-tekst als je eigen werk is ethisch vergelijkbaar met spieken. Docenten worden steeds alerter en gebruiken tools om dit op te sporen:

• AI-detectors: Tools zoals Turnitin en GPTZero proberen AI-tekst te herkennen. Hoewel ze niet foutloos zijn, kunnen ze je tekst wel als 'verdacht' markeren.

• Vertrouwensbreuk: Als een docent vermoedt dat je vals speelt, zal al je toekomstige werk veel kritischer worden bekeken.

→ Twijfel je of je AI mag gebruiken voor een bepaalde opdracht? Bespreek het eens met je docent. Steeds meer docenten staan er genuanceerd in. Sommigen zullen zeggen: “Je mag best ChatGPT raadplegen voor ideeën, als je maar zelf schrijft en het vermeldt.” Door het gesprek aan te gaan laat je zien dat je integer handelt. Wie weet krijg je waardevolle adviezen over hoe je AI op een didactisch verantwoorde manier kunt inzetten. 

Bovendien zijn de gevolgen van plagiaat in je verslag niet mals. Meer weten over het risico op plagiaat bij het gebruik van AI voor je verslag? Lees hier waarom ChatGPT wel serieuze consequenties kan hebben op het verdere verloop van je studie.

De toekomst van verslag schrijven met AI en plagiaat 

We staan pas aan het begin van het AI-tijdperk in het onderwijs. Technologie ontwikkelt zich razendsnel. Waar ChatGPT in 2022 nog een noviteit was, zijn er in 2026 talloze AI-toepassingen voor studenten. Denk aan geïntegreerde AI-schrijfassistenten in tekstverwerkers (zoals Microsoft’s Copilot in Word) en speciaal getrainde AI’s voor vakgebieden. 

Het is aannemelijk dat AI-geletterdheid over een paar jaar net zo essentieel is als informatievaardigheid nu. Scholen zullen AI steeds vaker in het curriculum verweven, zodat studenten leren om verantwoord met deze tools om te gaan.

Kansen en zorgen voor het onderwijs

Deze toekomst biedt enorme kansen. AI kan het onderwijs persoonlijker maken, bijvoorbeeld via AI-tutors die extra uitleg op maat geven. Ook kan het helpen om saaie taken te automatiseren, zoals het opmaken van literatuurlijsten of data-analyse, waardoor er meer ruimte overblijft voor creativiteit.

Toch zijn er ook zorgen. Als elke student AI gebruikt, hoe onderscheid jij je dan nog? aat de lat omhoog voor wat we van studenten verwachten, of juist omlaag omdat men op AI vertrouwt? En wat betekent dit voor de beoordeling? Moet een docent straks ook AI-detectiveskills hebben?

Landelijke richtlijnen en visie op AI

In elk geval zien we nu al beweging: universiteiten werken samen aan een sectorbrede visie op AI in het hoger onderwijs. De overheid investeert in een Nationaal Onderwijslab AI en expertisecentra voor digitale geletterdheid. Dit duidt erop dat het onderwijs serieus werk maakt van AI-integratie in het onderwijs. 

Het doel is duidelijk: de voordelen benutten en de risico’s beheersen. Verwacht in de nabije toekomst landelijke richtlijnen, zodat straks voor iedereen duidelijk wordt: dit mag je wel, dit niet bij het schrijven van een verslag met AI .

→ Voor jou als student betekent dit dat je je eigenlijk nu al in twee werelden moet bekwamen: die van traditioneel zelf alles doen én die van slim samenwerken met AI. Je kunt het vergelijken met de opkomst van de rekenmachine. Uiteindelijk leerde iedereen ermee werken, maar je moet nog steeds snappen hoe de wiskunde erachter werkt. Zo zal AI een permanent hulpmiddel worden dat je geacht wordt vaardig te gebruiken, zonder dat het je eigen academische ontwikkeling in de weg staat.

Wat als het toch misgaat? 

Omdat de gevolgen zo groot zijn, is het heel verstandig om juridische hulp in te schakelen als je in zo’n situatie belandt. Bij De Studentenadvocaat zijn we gespecialiseerd in onderwijsrecht en hebben we ervaring met zaken rond plagiaat en AI-gebruik door studenten. We kennen de procedures en weten welke argumenten werken. 

Bovendien komen veel studenten in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand (pro deo), waardoor de kosten voor juridische hulp beperkt blijven. Schroom dus niet om bij een beschuldiging van fraude of plagiaat contact met ons op te nemen. Een kort gesprekje kan vaak al duidelijkheid geven over je kansen en opties. Stuur ons vandaag nog een bericht. Wij staan klaar om in jouw eigen woorden jouw verhaal te horen en je bij te staan, zodat jouw toekomst niet ontspoort door één fout met AI.