Kunnen docenten ChatGPT herkennen?

Je hebt de afgelopen jaren vast wel eens gehoord van ChatGPT. Misschien heb je het zelfs al eens overwogen voor die last-minute opdracht. Maar is het echt zo onzichtbaar als het lijkt? Of kunnen docenten herkennen dat je een chatbot hebt ingeschakeld voor je essay? In dit artikel geven we antwoord op deze vraag en onderzoeken we hoe het zit met fraude, plagiaat en de invloed op je studieresultaten.

Wat is AI en wat betekent het voor studenten? 

Laten we bij het begin beginnen: wat is AI? AI, oftewel kunstmatige intelligentie, is technologie die kan “denken” en “leren” door patronen te herkennen en beslissingen te nemen. Net zoals Netflix aanbevelingen doet op basis van wat jij eerder keek, leert AI van grote hoeveelheden data om jou beter van dienst te zijn. Tegenwoordig is AI overal: van smartphones tot tekstverwerkers, en het wordt steeds slimmer.

Als student kun je AI inzetten om ingewikkelde informatie te analyseren of een eerste opzet voor een essay te maken. Maar let op – AI is slechts een hulpmiddel, zoals een rekenmachine of een samenvatting. AI kan ondersteunen, maar het eigenlijke denkwerk moet uit jou komen. Sterker nog, in 2026 verwachten onderwijsinstellingen dat je weet hoe je AI verantwoord gebruikt (of juist niet gebruikt) in je studie. Vraag je dus af: kunnen docenten ChatGPT herkennen als ik het gebruik voor mijn werk? Lees verder voor het antwoord.

Wat is ChatGPT en wat kan het voor jou doen?

ChatGPT is een specifieke vorm van AI – een chatbot – die is ontwikkeld om te “chatten” en teksten te genereren op basis van wat jij vraagt. Deze tool van OpenAI is eind 2022 gelanceerd en is razendsnel verbeterd in de jaren erna. Je kunt het gebruiken voor allerlei taken: van het uitleggen van een ingewikkelde theorie tot het genereren van ideeën voor een essay. De nieuwste versies (zoals GPT-4 en GPT-5, en inmiddels experimentele modellen als GPT-6) kunnen niet alleen essays schrijven, maar zelfs code genereren, data analyseren en meedenken over presentatie-indelingen.

Uiteraard zijn er ook grenzen. Zie het als een digitaal studiemaatje dat je op weg kan helpen. Het maakt niet jouw hele opdracht af. Gebruik het vooral als een tool om je ideeën te ordenen of moeilijke stof te begrijpen – niet om werk volledig uit handen te geven. Het doel is om de inhoud van je werk uniek en eigen te maken. Ontdek hier hoe ChatGPT je kan helpen bij het schrijven van originele teksten in het onderwijs. 

De dunne lijn tussen hulp en plagiaat

Je kent het vast wel: je zit vast met een opdracht en denkt: ‘Even snel wat hulp vragen aan ChatGPT of Perplexity kan geen kwaad, toch?’. Dit is het ding: hulp vragen is prima, maar waar trek je die grens? Die grens is dunner dan je denkt en héél belangrijk; vooral nu docenten in 2026 nóg alerter zijn op AI-gebruik.

Gebruik je ChatGPT om op ideeën te komen of een eerste opzet te maken, dan zit je meestal veilig. Dit valt onder hulp. Maar als je begint met het kopiëren en plakken van ChatGPT-teksten zonder deze aan te passen óf zonder bronvermelding, dan betreed je het terrein van plagiaat. Daarmee lever je werk in dat niet van jou is, en dat is een vorm van fraude.

Waarom is dit een probleem? Omdat plagiaat niet alleen over academische regels gaat, maar ook over eerlijkheid en integriteit. Het gaat om het tonen van respect voor het harde werk van anderen én van jezelf. Jouw ideeën en jouw inspanningen doen ertoe. Dus gebruik ChatGPT slim: zorg ervoor dat het uiteindelijke werk van jou is. Zo blijf je aan de veilige kant van die dunne lijn.

Hoe herkennen docenten ChatGPT content? 

Nu de vraag die je waarschijnlijk bezighoudt: kunnen docenten zien dat ik ChatGPT heb gebruikt? Het antwoord is ja – docenten worden steeds beter in het herkennen van AI-gegenereerde teksten. Niet alleen zijn de AI-modellen verbeterd, ook docenten en scholen zijn wijzer geworden. AI-teksten vertonen vaak patronen en kenmerken die opvallen. Hieronder leggen we de belangrijkste signalen uit waar docenten op letten. Zo begrijp je beter hoe en waarom jouw werk mogelijk “door de mand” kan vallen als (delen van) je tekst door ChatGPT zijn gemaakt.

Signalen die docenten alert maken

Schrijfstijl

Docenten letten allereerst op de schrijfstijl. ChatGPT-teksten zijn vaak opvallend gestructureerd en missen de persoonlijke ‘touch’ die menselijke schrijvers hebben. Ze kunnen ook overkomen als te formeel of juist te algemeen. Als jouw essay opeens klinkt als een encyclopedie, gaat er bij je docent een belletje rinkelen. Of: als een eerstejaarsstudent ineens een essay inlevert dat klinkt alsof het door een ervaren journalist is geschreven, kan dat een signaal zijn van ChatGPT-gebruik.

Het gebrek aan persoonlijke meningen, voorbeelden of een eigen toon in zo’n tekst is voor docenten een red flag. Docenten kennen vaak ook jouw eerdere werk; een plotselinge stijlverbetering zonder verklaring maakt ze achterdochtig.

Inhoudelijke diepgang

Daarnaast kijken docenten naar inhoudelijke diepgang. AI kan prima basisinformatie geven, maar mist vaak de kritische analyse en originaliteit die van studenten wordt verwacht. Docenten zoeken naar jóuw eigen interpretaties en voorbeelden; iets wat AI (nog) niet goed kan. Een ChatGPT-antwoord blijft vaak aan de oppervlakte en herhaalt bekende informatie, in plaats van een frisse blik of koppeling met de leerstof te geven.

Hallucinaties van AI

Ook zijn docenten op de hoogte van zogenaamde hallucinaties van AI. ChatGPT maakt namelijk soms fouten door citaten of uitspraken toe te schrijven aan de verkeerde bron, of zelfs compleet verzonnen bronnen te presenteren. Dit gebeurt vooral bij veelbesproken onderwerpen met bekende theorieën of citaten. Docenten die goed thuis zijn in hun vakgebied herkennen meteen wanneer een citaat niet klopt of een bron niet bestaat.

Als een uitspraak van Shakespeare bijvoorbeeld per ongeluk wordt toegeschreven aan John Locke, zal een alerte docent die fout direct opmerken. Ditzelfde geldt voor fictieve artikelen of boeken die de AI soms verzint als bronvermelding: iets wat nog steeds voorkomt en meteen rood alarm betekent.

Zichzelf herhalen

Tot slot heeft ChatGPT (en andere AI-tools) de neiging zichzelf te herhalen, vooral in langere teksten. Hoewel de nieuwste versies hier beter in zijn dan hun voorgangers, sluipen er nog steeds doublures of opvallend repetitieve zinsstructuren in. Als een tekst meerdere keren onnodig dezelfde bewoording of zinsopbouw gebruikt, kan dat verraden dat (een deel van) de tekst door AI is geschreven. Docenten merken zulke patronen op, zeker wanneer het niet past bij de normale stijl van de student.

Welke tools kun je gebruiken voor het opsporen van AI?

Hoe kunnen docenten ChatGPT nog meer herkennen? Naast hun intuïtie en ervaring, zetten docenten ook speciale software in om AI-content op te sporen. Dit zijn programma’s die teksten scannen op patronen die typerend zijn voor AI-generatie, zoals bepaalde woordkeuzes, voorspelbare zinsopbouw of een onmenselijk consistente stijl. Voorbeelden van zulke tools zijn Ephorus, Turnitin en Grammarly, die naast plagiaat, ook ChatGPT-gegenereerde inhoud kunnen opsporen. Deze tools berekenen een soort “AI-waarschijnlijkheid” score voor een tekst. Hoe hoger de score, des te verdachter de tekst. Ontdek hier hoe ook jij als student gebruik kan maken van een AI checker. 

Kan Turnitin AI-plagiaat opsporen?

Turnitin is een van de bekendste tools voor plagiaatdetectie, en het heeft sinds 2023 functionaliteit toegevoegd om AI-gegenereerde teksten te herkennen. Turnitin identificeert typische patronen die wijzen op AI-gebruik, zoals al te voorspelbare zinnen of een gebrek aan variatie. Volgens Turnitin zelf werd bij een analyse van 280 miljoen studentenopdrachten sinds april 2023 ongeveer 9,9 miljoen keer minstens 80% AI-tekst in een ingeleverd document gedetecteerd. Dat geeft aan hoe vaak studenten het proberen.

Turnitin claimt een hoge nauwkeurigheid (ze spraken van ~98% nauwkeurig toen de tool net uitkwam), maar zelfs zij geven toe dat er een kleine kans is op vals alarm. Voor docenten is Turnitin met AI-check een handig hulpmiddel om snel een indicatie te krijgen of een paper of scriptie door AI is geschreven.

Kan Ephorus AI-plagiaat herkennen?

Ephorus is een andere veelgebruikte plagiaatchecker, vooral binnen het hoger onderwijs in Nederland. Hoewel Ephorus zich primair richt op het vergelijken van teksten met online bronnen (om letterlijk plagiaat te vinden), is de software recentelijk bijgewerkt om ook signalen van AI-content te detecteren. Ephorus (inmiddels onderdeel van Turnitin’s diensten) vergelijkt je tekst met een brede database én let op eigenaardigheden in je schrijfstijl.

Docenten gebruiken Ephorus als aanvulling op hun eigen beoordelingsvermogen. Als Ephorus aangeeft dat jouw tekst “mogelijk AI” is, zullen ze extra kritisch kijken. Kortom, technische tools kunnen een vermoeden geven, maar de docent bepaalt uiteindelijk of een tekst authentiek overkomt.

→ Ontdek hier: hoe ook jij als student gebruik kunt maken van een AI-checker om je eigen tekst te controleren.

Wat zijn de gevolgen van ChatGPT gebruiken voor je schoolwerk? 

Het gebruiken van ChatGPT voor je schoolwerk klinkt misschien als een makkelijke uitweg, maar het heeft flinke consequenties als je er te ver in gaat. Laten we eens kijken wat er kan gebeuren als je té veel op ChatGPT leunt.

Risico op negatief bsa: wat je moet weten

Een belangrijk gevolg van overmatig gebruik van ChatGPT (of andere AI) in je studie is het risico op een negatief bindend studieadvies (BSA). Universiteiten en hogescholen zijn natuurlijk niet gek; inmiddels (2025-2026) hebben bijna alle onderwijsinstellingen hun regels expliciet aangepast om ongeoorloofd AI-gebruik aan te merken als fraude. In je OER staat waarschijnlijk zwart-op-wit dat werk door AI laten schrijven onder fraude of plagiaat valt. Als blijkt dat je systematisch ChatGPT gebruikt om opdrachten te maken zonder toestemming, kan dit gezien worden als academische fraude. En ja, dat kan leiden tot een negatief BSA of andere zware sancties.

→ Met andere woorden: je zou je studieplek kunnen verliezen als docenten ChatGPT-gebruik herkennen in je werk. Dit is geen theoretisch schrikbeeld – er zijn al studenten die in de problemen zijn gekomen. Zo zag een rechtenfaculteit in het jaar 2024-2025 maar liefst 44 gevallen van AI-gerelateerde fraude, bijna een derde van alle fraudezaken dat jaar. In enkele ernstige gevallen zijn studenten tijdelijk geschorst of uitgesloten van vakken vanwege AI-gegenereerde essays. Een negatief BSA is dus niet ondenkbaar als je in je eerste jaar betrapt wordt, en ook in latere studiejaren kunnen de gevolgen pittig zijn: van een 0 voor je opdracht tot uitsluiting van je studie.  

Academische integriteit: wees verantwoordelijk

Maar er is meer dan alleen de formele regels en straffen. Het gaat ook om jouw academische integriteit. Dit betekent eerlijk zijn in je werk, je eigen inspanningen tonen en respect hebben voor het leerproces. Door te veel op ChatGPT te vertrouwen, ontneem je jezelf de kans om echt te leren, te groeien en de vaardigheden te ontwikkelen die je later in je carrière nodig zult hebben. Een diploma haalt weinig uit als je de stof erachter niet beheerst. Lees ook: Plagiaat verwijderen: wat je moet weten als student in het AI-tijdperk.

Bovendien docenten én werkgevers beseffen dat AI bestaat. Ze verwachten van studenten dat ze blijk geven van eigen inzicht. Iets blindelings laten schrijven door een bot en dat inleveren is niet alleen valsspelen, het ondermijnt ook je eigen ontwikkeling. Bij academische integriteit hoort ook weten wat te doen als je wél wordt beschuldigd van plagiaat of fraude.

Is een docent van mening dat je ChatGPT oneerlijk hebt gebruikt voor je opdrachten en moet je voor de examencommissie verschijnen? Bereid je dan goed voor: lees hier wat je kunt verwachten tijdens een hoorzitting wegens plagiaat. En wat als je specifiek voor zelfplagiaat wordt opgeroepen? Lees hier wat je dan het beste kunt doen.

Heeft je docent ChatGPT herkend? 

Word jij beschuldigd van fraude of plagiaat omdat een docent meent ChatGPT te hebben herkend in je werk? Dan is het slim om juridisch advies in te winnen bij De Studentenadvocaat. Een van onze advocaten kan je helpen de zaak te beoordelen en – waar mogelijk – een sanctie te verminderen of zelfs terug te draaien.

In de afgelopen jaren hebben we al diverse studenten bijgestaan in AI-gerelateerde zaken, dus schroom niet om hulp te zoeken. Zit jij in de knoop door het (al dan niet per ongeluk) gebruik van ChatGPT? Aarzel dan niet. Stuur ons een bericht, gewoon in je eigen woorden, dan kijken we wat we voor jou kunnen betekenen.